شعر هفته بسیج

مقاله آموزش مداحی

سید کاظم حبیب اله پور

کارشناس ارشد الهیات علوم قرآن و حدیث

s.habibollahpour@yahoo.com

1. مقدمه

مداحی و ستایشگری در مدح و منقبت اهل بیت علیهم السلام یک افتخاری است که شخص مداح باید آن را مورد توجه و عنایت خویش قرار دهد. اساسا مداحی در جامعه اسلام به طور کلی با این مضمون مورد نظر اتفاق مردم (که اگر می گوییم مداح به سرعت ستایشگری و خواندن مصیبت اهل بیت علیهم السلام در اذهان نقش می بندد) در شیعه متداول است و بسیار پسندیده و نیک می باشد.

بدون تردید کسی که در این راه قرار می گیرد مورد الطاف خاندان عصمت و طهارت سلام الله علیهم اجمعین خواهد بود. وقتی کسی که به عنوان یک مداح شناخته می شود باید مسائلی را مورد عنایت قرار دهد که از یک فرد غیر مداح انتظار نمی رود. چرا که او دارد نام اهل بیت علیهم السلام را یدک می کشد و همگان او را اینگونه می شناسند که مداح است.

ان شاءالله کسانی که پا در این عرصه می گزارند با توجه به ارزشمند بودن این مهم، موفق بوده و همواره تحت عنایت مخصوص خداوند سبحان و اهل بیت علیهم السلام قرار گیرند.

2. چکیده

به طور کلی کسی که به منقبت خوانی و ذکر مصیبت خوانی اهل بیت علیهم السلام در جمعی از مردم می پردازد مداح می گویند. مداحی قداست و حفظ جایگاه مداحی واجب است و مداح باید آن را به خوبی بشناسد چون بیشتر از دیگران در نظرهاست. آموزش مداحی را در این مقاله به چهار بخش اولیه، ثانویه، ثالثیه، رابعیه که هر کدام دارای موضوعات مختلفی است تقسیم کردیم. بخش اول، مرحله ورود به این عرصه است که نکاتش برای کسی که مداحی را آغاز می کند اهمیت دارد. بخش دوم می گوید برای اینکه مداح راهی به جلو داشته باشد چه چیزی مورد نیاز اوست. بخش سوم مراحل آغازین و حین خواندن را توضیح می دهد و بخش آخر آسیب ها و تهدیداتی که مداح را در این عرصه تهدید می کند را بیان دارد. پس مداحی فقط میکروفن به دست گرفتن نیست، بلکه رعایت اصول اخلاقی و معنوی است.

3. کلید واژه

اهل بیت علیهم السلام/ مداح/ستایشگری/ منقبت/ وظیفه/ مستمع/

4. اهداف

اصولا مداحی در کنار استعداد یک نوع عشق و ارتباط خاصی با صاحب مدح می باشد که مداح باید زمینه ساز خوبی در این راستا در جهت ایجاد ارتباط قلبی بین خود و اهل بیت علیهم السلام باشد. فلذا هدف از آن باید در درجه اول رسیدن به مقام معنوی و کسب رضایت ائمه معصومین صلوات الله علیهم اجمعین باشد.

از اهداف دیگر این عرصه ترویج ولایت اهل بیت علیهم السلام و زنده نگه داشتن آن است که اهل بیت علیهم السلام همواره به این هدف تشویق می کردند. در روایات آمده است: ابْنُ سَعْدٍ عَنِ الْأَزْدِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلیه السَّلام قَالَ: قَالَ لِفُضَيْلٍ تَجْلِسُونَ وَ تُحَدِّثُونَ قَالَ نَعَمْ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِنَّ تِلْكَ الْمَجَالِسَ أُحِبُّهَا فَأَحْيُوا أَمْرَنَا يَا فُضَيْلُ فَرَحِمَ اللَّهُ مَنْ أَحْيَا أَمْرَنَا يَا فُضَيْلُ مَنْ ذَكَرَنَا أَوْ ذُكِرْنَا عِنْدَهُ فَخَرَجَ مِنْ عَيْنِهِ مِثْلُ جَنَاحِ الذُّبَابِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ذُنُوبَهُ وَ لَوْ كَانَتْ أَكْثَرَ مِنْ زَبَدِ الْبَحْر- امام صادق علیه السلام به فضیل فرمود: آیا جلسه می گیرید و سخنرانی و گفت گو دربارهء فضائل اهل بیت دارید؟ گفت :آری . حضرت فرمود: این مجالس را خیلی دوست دارم . در آن جلسات امر ما را زنده نگه دارید. خدا رحمت کند کسی که امر ما (ولایت اهل بیت علیهم السلام ) را زنده کند. ای فضیل ! هر کس که ما را یاد کند یا نامی از ما نزد او برده شود و به اندازه بال مگسی اشک بریزید, خداوند تمام گناهان او را می آمرزد. (بحار الانوار , ج 44 ص 282)

مداحی تنها ستاشگری نیست بلکه در کنار آن یک قداست است. مقدس بودن این امر خود به خود انسان را سرافراز و با عزت می کند. چرا که هرکس درِ خانه آل الله تعالی غلامی و نوکری کند خداوند متعال چنان وی را در نظرها عزیز می دارد که گویا تمام خوبی ها ازآن اوست.

تَمِيمٌ الْقُرَشِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْأَنْصَارِيِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْجَهْمِ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع يَقُولُ مَا قَالَ فِينَا مُؤْمِنٌ شِعْراً يَمْدَحُنَا بِهِ إِلَّا بَنَى اللَّهُ تَعَالَى لَهُ مَدِينَةً فِي الْجَنَّةِ أَوْسَعَ مِنَ الدُّنْيَا - حسن بن جهم می گوید: از امام رضا علیه السلام شنیدم : هر کس درباره ما شعری بسراید و ما را مدح کند, خداوند شهری در بهشت که وسیع تر از دنیا باشد, برای او بنا کند(بحارالانوار, ج 26,ص 231)

الْعَطَّارُ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الْأَشْعَرِيِّ عَنِ اللُّؤْلُؤِيِّ عَنِ ابْنِ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ أَبِي عُمَارَةَ الْمُنْشِدِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ لِي يَا أَبَا عُمَارَةَ أَنْشِدْنِي فِي الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ قَالَ فَأَنْشَدْتُهُ فَبَكَى ثُمَّ أَنْشَدْتُهُ فَبَكَى قَالَ فَوَ اللَّهِ مَا زِلْتُ أُنْشِدُهُ وَ يَبْكِي حَتَّى سَمِعْتُ الْبُكَاءَ مِنَ الدَّارِ قَالَ فَقَالَ يَا بَا عُمَارَةَ مَنْ أَنْشَدَ فِي الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ شِعْراً فَأَبْكَى خَمْسِينَ فَلَهُ الْجَنَّةُ وَ مَنْ أَنْشَدَ فِي الْحُسَيْنِ شِعْراً فَأَبْكَى ثَلَاثِينَ فَلَهُ الْجَنَّةُ وَ مَنْ أَنْشَدَ فِي الْحُسَيْنِ شِعْراً فَأَبْكَى عِشْرِينَ فَلَهُ الْجَنَّةُ وَ مَنْ أَنْشَدَ فِي الْحُسَيْنِ شِعْراً فَأَبْكَى عَشَرَةً فَلَهُ الْجَنَّةُ وَ مَنْ أَنْشَدَ فِي الْحُسَيْنِ شِعْراً فَأَبْكَى وَاحِداً فَلَهُ الْجَنَّةُ وَ مَنْ أَنْشَدَ فِي الْحُسَيْنِ شِعْراً فَبَكَى فَلَهُ الْجَنَّةُ وَ مَنْ أَنْشَدَ فِي الْحُسَيْنِ شِعْراً فَتَبَاكَى فَلَهُ الْجَنَّة - ابوعمارهء شاعر خدمت امام صادق علیه السلام رسید. حضرت به او فرمود: ای ابوعماره ! دربارهء امام حسین اشعاری برایم بخوان. می گوید: شروع به شعر خواندن کردم. حضرت گریه کرد, آن قدر که صدای گریهء حضرت از دور شنیده می شد. بعد فرمود: ای ابوعماره ! هر کس دربارهء امام حسین شعری بخواند و پنجاه نفر یا سی نفر یا بیست نفر یا ده نفر یا حتّی یک نفر را بگریاند, جزای او بهشت خواهد بود. (بحار الانوار , ج 44 ص 282)

هدف از این عنوان این است بتوانیم کسانی که در این راه دلپسند قدم بر می دارند را در حد توان راهنمایی کرده و آن

ها را در این مسیر زیبا هدایت کنیم. در این مقاله آنچه که مجال است و آنچه که یک مداح نیاز است بداند را بیان می داریم.

اصلا واژه مدح و ثنا چیست؟ مَدَحَ- مَدْحاً هُ: او را ثنا گفت.) فرهنگ ابجدی / بستانی، فؤاد افرام ص798) ثنی: در مجمع البيان ذيل آيه 5 از سوره هود مي گويد: ثنی در اصل بمعنی عطف است، به عدد دو از آن جهت اثنان گويند كه يكی بر ديگری عطف است و روي هم حساب مي شوند و به درود ثنا گويند زيرا كه در مدح صفات نيك به یكديگر عطف مي شوند، استثناء نيز از آن است زيرا كه مستثنی بر مستثنی منه عطف مي شود و روي هم حساب مي گردند.(قاموس قرآن/ قرشى بنايى، على اكبر/ ج1 ص 318)

حال باید گفت مداح کیست؟ و کارش چیست؟ یک مداح موفق چه چیزهایی را باید سرلوحه خویش قرار دهد ؟ و آیا کسی که فقط به عنوان مداح اهل بیت علیه السلام درآمده را مداح می نامند؟

کسی که مدح و ثنای ائمه علیهم السلام را می گوید یعنی در واقع دارد به صورت مکرر و پی در پی از صفات و اخلاقیات آن ها سخن می گوید. بنابراین آنچه رایج است این است که کسی که به منقبت خوانی و ذکر مصیبت خوانی اهل بیت صلوات الله علیهم اجمعین در جمعی از مردم می پردازد را مداح می گویند.

به طور قطع مداحی با یک هوش و استعداد سرشار همراه است که در دیگری این استعداد وجود ندارد. شخص مداح باید با توجه به آموزش های مداحی این استعداد خود را به صورت مفصل و گسترده شکوفا کند تا به درجه بالایی از موفقیت در این عرصه یعنی ستایشگری برسد.

توجه به شئونات مداحی هم یک اصل است که باید رعایت شود. اگر کسی منقبت ائمه معصومین سلام الله علیهم را بگوید ولی چیزی از اخلاق مداحی نداند و هر کار ناشایستی از وی سر بزند دیگر کسی او را به چشم مداح نخواهد دید. پس حفظ شان و جایگاه مداحی واجب است و مداح باید آن را به خوبی بشناسد چون بیشتر از دیگران در چشم ها و نظرهاست.

در این مقاله سعی بر این داریم تا راه کارهای مناسبی را در جهت هرچه بهتر شدن سلامت مداحی به طالبان این راه

عرضه بداریم. و به طور کلی آموزش مداحی را در چهار بخش اولیه، ثانویه، ثالثیه، رابعیه تقسیم کردیم که به ترتیب آن را اجمالا و تفصیل توضیح خواهیم داد.ان شاءالله

5. بخش اولیه

در این بخش آنچه که یک مداح برای ابتدای کار خود باید بدان توجه کند را بیان می داریم. این بخش یکی از چهار بخش مهم در میدان ستایشگری خاندان عصمت و طهارت علیهم السلام می باشد. در واقع این بخش، مرحله ورود به این عرصه است که نکات آن، برای کسی که بخواهد مداحی را آغاز کند بسیار حائز اهمیت است.

1-5. خواستن: نه فقط در مداحی بلکه در تمامی امور و در هر زمینه ای برای موفقیت در آن باید فعل خواستن صرف شود. کسی که بخواهد در این عرصه به وجودیت برسد باید همواره در تکاپو و تلاش در این مسیر، جهت پیش برد اهداف نهایی خود باشد. چرا که هیچ کاری بدون انگیزه خواستن و علاقه داشتن به آن شدنی نیست. اگر کسی هدفی را برای خود تعیین کند مطمئنا با پشتکار در این زمینه بدان دست پیدا خواهد کرد.

مداحی نیز از این قضیه مستثنی نیست و با آن پیوند دارد. اگر کسی بخواهد مداحی اهل بیت علیهم السلام را کند باید در ابتدای این راه روشن، تلاش و پشتکار خود را به معرض ظهور بگذارد تا بتواند به آنچه که مطلوب خود اوست برسد.

2-5. تهذیب نفس: یک مداح در درجه اول باید صفای باطن داشته باشد. بدون داشتن نفسی پاک مداحی ممکن نیست. رعایت حد و حدود الهی از الزامات یک مداح خوب است. مطمئنا یک مداح برای اینکه حرف او در مستمعش نفوذ کند باید زبانش از تمامی آلودگی ها در امان باشد. مداح حق ندارد چه در خفا و چه در ظاهر هر حرف ناشایستی از دهانش بیرون بیاید. پس نفس مداح و مراقبت از آن بسیار مهم است. مداح باید خود اشک داشته باشد، به نوعی خود اولین مستمع خود باشد تا بتواند چشمان دیگری را در این زمینه تر کند.

در روایات از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل شده است که فرموده است: يَا فَاطِمَةُ كُلُّ عَيْنٍ بَاكِيَةٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَّا عَيْنٌ

بَكَتْ عَلَى مُصَابِ الْحُسَيْنِ فَإِنَّهَا ضاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ بِنَعِيمِ الْجَنَّةِ - اي فاطمه روز قيامت هر چشمي گريان است، مگر چشمي که در مصيبت و عزاي حسين گريسته باشد، که آن چشم در قيامت خندان است و به نعمت هاي بهشتي مژده داده مي شود.( بحارالانوار ج44ص293)

تاثیر نفوذ مدح در قلب دیگری بستگی به تهذیب نفس مداح دارد. اگر کسی با کنترل کردن چشم، گوش، زبان، قلب و ... پا به عرصه مداحی بگذارد بسیار موفق خواهد بود و اینگونه است که یک مداح مرضی رضای حق تعالی قرار می گیرد. پس نفس سالم یک مداح بسیار می تواند او را در راستای اهدافش کمک کند.

3-5. رفتار مناسب: ادب و احترام یک امر حیاتی برای مداح شدن است. یک فرد مودب بسیار مقامش بالاتر از یک مداح بی ادب است. اگر کسی قرار است مداح شود باید الف)به همه احترام بگذارد. ب)نوع حرف زدنش با مردم به صورت مودبانه باشد. ج)توجه داشته باشد که زیر ذره بین عموم مردم قرار دارد و کاری نکند که در شان و منزلت مداح نیست. د)نباید خطایی از او سر بزند چرا که ممکن است همه جامعه مادحین را زیر سوال ببرد. م)اخلاق خوش را همه دوست دارند پس چقدر زیباست که مداح خوش اخلاق باشد و با همه به صورت مطلوب برخورد کند. ن) اصلا شایسته نیست یک مداح در جایی شرکت کند دور از شئونات اسلام و منزلت خود مداح است. با این کار قبح مداحی شکسته می شود. و)مداح باید مردم دار باشد و نباید خود را جدا از قشر جامعه و یا بهتر از آن بداند. ه)کسی که مداح می شود مطمئنا الگوی رفتاری دیگران می شود. نباید از وی رفتاری سر بزند که به عنوان الگو شایسته جامعه و نظام اسلامی نیست.

4-5. نوع لباس به طور مطلق حجاب: همانطور که می دانید حجاب فقط برای زن تشریح نشده است مردان هم باید رعایت حجاب کنند. اگر مداحی نوع لباسش متناسب با شئون ستایشگری نیست گویا توهینی است اول به خود بعد به جامعه مادحین. همانطور که قبلا مطرح شد الگو بودن یک مداح فقط در رفتار و کردار وی نیست بلکه نوع پوشش او هم مورد توجه مردم است که باید رعایت شود.

5-5. مطیع ولی فقیه بودن: یک مداح باید تابع فرمایشات رهبری باشد. امروزه خطرات فراوانی مداحان محترم را تهدید می کند. دشمنان شیعه می دانند که اگر عامه مردم را از ولایت جدا کنند؛ می توانند به راحتی به آنچه که در پی اهداف شوم خود، وجود دارد، در جامعه عملی کنند. این کار نیازمند این است که دشمنان شیعه سرشاخه های عامه یک جمعیت را به سمت و سوی خود بکشانند. مادحین یکی از آن سرشاخه ها و تریبون دارهای یک منطقه و جمعیت هستند.

امروزه دشمنان ما در لباس اسلام آمده اند تا به اسلام و در نهایت به تشیع ضربه بزنند. لفظ تشیع و اسلام انگلیسی که رهبر معظم آن را بیان داشت از همین نمونه است. امروزه تصاویری از اسرائیل غاصب به نمایش در آمد که کلاس های درس مداحی را در خصوص محرم و ... بر گزار می کنند و به آن ها می آموزند که چگونه باید از همین طریق مردم را از دین جدا کرد. بسیارند فرقه هایی که می خواهند دین و دین داری مردم را خدشه دار کنند. مادحین باید تمام توان خود را خرج این راه کنند و با تمام قوت و استفاده از جایگاه خود سد محکمی در برابر اندیشه های ننگین دشمنان اسلام باشند.

چرا که هدف نهایی مداحی هم پایداری و حفظ شئونات اسلام واقعی یعنی تشیع با برخورداری از راهکارها و رفتار ها و نعت و منقبت های معصومین علیهم السلام است. پس اگر مداحی واجد چنین شرایطی نباشد چگونه می خواهد اسلام حقیقی را برای دیگران بازگو کند. مداح باید هوشیار باشد و ضعفی در این باره از خود نشان ندهد تا برچسب ضد ولایت بودن بر وی بخورد.

6-5. با خبر بودن از مسائل روز: جمله معروفی در نزد ما وجود دارد که می گوید دین از سیاست جدا نیست. بله نوعا هم همینگونه است. مداح باید از مسائل کشور و اتفاقات پیرامون آن باخبر باشد. نوعا هوش سیاسی یک مداح بسیار باید مورد توجه مادحین عزیز قرار گیرد. از آن جایی که مداح می تواند انتقال دهنده انواع مسائل در زمینه های مختلف فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، مذهبی و ... به مردم باشد فلذا باید خود را در این موضوعات قوی و صاحب نظر نگاه بدارد تا از این وظیفه خطیر به نحو مطلوب استفاده نماید.

7-5. شناخت شان و رسالت و پیام آوری: مداح باید بداند در چه جایگاهی قرار دارد. اگر مداحی از اهمیت رتبه خود در میان قشر مردم باخبر نباشد ممکن است دست به هرکاری بزند که دور از مقام ستایشگری است. در واقع مداح نباید قداست این هنر فرهنگی مذهبی را بشکند. این هنر مذهبی با رسالت همراه است که مداح باید رسالت خویش را نیز در کنار جایگاه خود بشناسد. اگر مداحی صرفا به خواندن اشعار بپرداز پس رسالتی که بر دوش وی است چه می شود؟ یک مداح واقعی مداحی است که مستمع اش در مجالس او از او پند بگیرد. مداح مطالبی را که به عموم مردم ارائه می دهد باید حاوی پیام های جدیدی در دایره مکاتب اهل بیت علیهم السلام باشد.

در انتهای مرحله اولیه باید گفت؛ با توجه به توضیحات کلی در این موضوعات نام برده شده باید دقت کرد که مداحی فقط خواندن یک شعر نیست. کسی که بخواهد مداحی را آغاز کند فکر می کند مداحی کردن فقط میکروفن را به دست گرفتن است و با خواندن چند اشعار این عنوان را روی خود نهاده است قدر مسلم است که اینگونه نیست. بلکه مداحی کردن یک وظیفه خطیری است که مداح محترم باید آن را به نحو احسن انجام دهد تا محصول او به بار بنشیند.

6. بخش ثانویه

در این مرحله مداح یک پله بالاتر از مرحله قبل را طی می کند که به طبع این مرحله نیز مانند دیگر مراحل چهارگانه این گفتار از اهمیت بالایی برخوردار است. در این مرحله می آوریم که چه چیزهایی برای یک مداح مورد نیاز است تا بخوبی بتواند در این راه، راهی رو به جلو داشته باشد.

1-6. شاگردی کردن: لزوما پیشرفت همگان در هر چیزی شاگردی کردن است. پای درس استاد نشستن همانند از نردبان ترقی به آسانی بالا رفتن است. به تعبیر دیگر میانبری برای رسیدن به درجه بالایی از اهداف تعیین شده است. تلمذ کردن و بهره بردن از استاد انسان را متواضع بار می آورد مثل این می ماند که قطره ای با دریا آمیخته شود و همه جا نام دریا بر وی اطلاق شود. در مداحی نیز خوب است که مداح در محضر استاد این عرصه زانو بزند و به سخنان گهربار او پای نهد. ممکن است راهی را که قرار است بر اساس تجربه خویش در طول زمان بسیار بدست آورد و طی کند در مدت زمان اندک بر اساس تجربه استاد به وی انتقال یابد و از آن بهره کافی ببرد. همنشینی با علما هم در این نکته می گنجد فلذا مداح می تواند با استفاده از برکت علما هم نفس خود را کنترل کند هم از بیانات ایشان در زمینه های مختلف بهره ببرد. چون نشست و برخاست و یا حتی سیره علما می تواند تاثیر گذار باشد می تواند مداح را در جهت پیشبرد اهداف خود کمک کند.

2-6. دکان دار نبودن: پیامبران و اهل بیت علیهم السلام هرکاری را انجام می دادند محض رضای حق تعالی بود. در هیچ کار خیری پاداشی را برای خود منظور و طلب نمی کردند. اگر قرار است مداح سیره اهل بیت علیهم السلام را ترویج کند همراه با ذکر مصائب آنان پس نباید هیچگاه از کسی طلب مزد یا پاداش کند چرا که این عمل زشت بوده و دور از شئون و اخلاق مداحی است. در آخرین مرحله ان شاء الله توضیحات دیگری را مرتبط با این بخش ارائه می دهیم.

3-6. مطالعه داشتن: مداحی که بخواهد در اجرای جلسات خود مسلط به امور خود باشد باید همواره مطالعه کند و از هر فرصتی برای افزودن به اطلاعات خود در زمینه های مختلف مطالعه کند. به بیان دیگر یک مداح خوب باید کتاب شناس یا به نوعی پیوند با کتاب و مطالعه داشته باشد. همیشه یک مداح با سواد اعتبارش بالاتر از مداح کم سواد است. مداح باید در چنته معلومات خود چیزی برای بازگو کردن داشته باشد که دیگران آن را نشنیده اند و یا به ندرت شنیده اند. سطح معلومات هر کسی ارزش کار او را در هر زمینه ای بالا می برد فلذا مداح نیز از این مقوله مستثنا نیست.

4-6. مقتل خوانی: از واجبات در عرصه مداحی خواندن مقتل است. شاکله اصلی مداحی مقتل است. به این گونه می توان گفت که ریشه ستایشگری مقتل است که مداح باید آن را از بر باشد. باید خود را با کتاب های مقتل معروف آشنا سازد و هرکدام را خریداری کرده و به مطالعه آن بپردازد. اصولا اصل اساس مداحی همین متون مقاتلی است که هیچ مداحی نباید از آن غافل شود. هیچ راهی برای شناسایی و کشف و درک مصیبت اهل بیت علیهم السلام جز کتب تاریخی و مقتل نیست. اگر مداحی تسلط بر کتب مقتل داشته باشد می تواند همراه با سند، روضه اش را تحویل مستمع دهد که این نشانگر سطح سواد و معلومات مداح می باشد. در انتها باید گفت مداحی بدون مقتل خوانی بی فایده است و اساسش سست است.

5-6. ورزش و نرمش: شاید عده بگویند ورزش چه ربطی به عرصه مداحی دارد؟ در پاسخه باید گفت که ورزش کردن هم در این زمینه مفید به فایده است. مداح باید پر نفس باشد. کم آوردن نفس در بین روضه خواندن و سینه زنی یکی از آسیب هایی است که مداح را تهدید می کند. مثلا گاهی ممکن است وسط مداحی مداح بدنش تخلیه کند و انرژی مناسب برای ادامه را نداشته باشد. و یا بارها اتفاق افتاده است که در حین گریز زنی و در اوج صدای بالا مداح نفسش تمام می شود و نمی تواند کلمات آخر خود را پر نفس ادا کند پس مجبور است دوباره نفس بگیرد که گاهی این کار از زیبایی روضه خوانی می کاهد. پس مداح، ورزش و نرمش و تمریناتی که برای تنفس مفید هستند را باید در برنامه های خود داشته باشد تا با مشکل ذکر شده مواجه نشود.

6-6. داشتن صوت و لحن و سوز مداحی: صوت و لحن مداح بسیار مهم است. اگر مداحی خارج از لحن بخواند برای مستمعین دلپسند و مناسب نیست. ممکن است مداح در ادامه مسیر با مشکل رو به رو شود. البته ممکن است با تمرین و تکرار داشتن صوت و لحن را برطرف کرد. مداحی کردن و ستایشگری کردن خاندان عصمت و طهارت علیهم السلام با خوانندگی کردن بسیار متفاوت است. البته ناگفته نماند که صدای خوب و خوش از نعمات الهی است و مهم می باشد، اما در مداحی به طور کلی تمامیت کار یک مداح صدای زیبا داشتن نیست بلکه تنها بخشی از کار است.

به عنوان مثال گاهی پیش می آید یک پیر مردی از میان جمعیت بر می خیزد و شعری در مدح اهل بیت علیهم السلام می خواند و همه اشک می ریزند و لذت می برند. او که صدای متناسب مداحی نداشت پس چه شد؟ اینجاست که سوز مداحی داشتن به داد مداح می رسد. بهتر است بگوییم دل ها تحت تاثیر این سوز قرار دارند و نرم می شوند.

7-6. اجتناب از پرخوری قبل از اجرا و غذای چرب: در روایات زیاد آمده است که انسان باید قبل از سیر شدن دست از غذا خوردن بکشد. مداحی که می خواهد مداحی کند نباید آن شب یا روز به حدی غذا بخورد که دیگر توان مداحی نداشته باشد. این کار سبب می شود مداح در جلسات خود به کیفیت مورد نظر در اجرای برنامه خود نرسد و ناراضی از جلسات برگردد. مداح باید متناسب با این امور از غذاهای چرب اجتناب کند، چرا که اینگونه غذا به بافت های صوتی مداح آسیب می رساند و باعث گرفتگی صدا می گردد.

8-6. مراقبت در سرما: یکی از سلاح های مداح صدای اوست. نگهداری از صدا و حنجره یکی دیگر از واجبات مداح به شمار می رود. فلذا تا صدای مداح او را همراهی نکند، مداح نمی تواند کاری کند. محافظت از خود و صدا در سرما، مخصوصا فصل زمستان، اصولی است که مداح باید آن را مراعات کند تا تارهای صوتی او جواب گوی روضه خوانی او باشد. به خطر انداختن صدا و حنجره مداح مساوی است با نخواندن دائمی مداح و سلب شدن توفیق ستایشگری اهل بیت علیهم السلام. پس الزامی است که مداح در این زمینه فعال باشد.

9-6. پرهیز از استرس: اغلب استرس دامن گیر مداح های جوان در این مقوله می باشد. ولی تکرار جلسات و ازدیاد آن سبب می شود استرس از بین برود و مداح راحت بتواند با خیال آسوده اجرا داشته باشد. استرس می تواند روان مداح را تحت الشعاع قرار دهد و باعث شود یک مداح به طور صحیح نتواند به وظیفه خود عمل کند. پراکندی مطالب، لرزیدن دست و صدا در حین مداحی بیانگر این است که استرس بر مداح مستولی شده و هرچه سریعتر باید بر این حالت غلبه پیدا کند تا مداحی اش تحت تاثیر استرس قرار نگیرد.

10-6. انتخاب شعر با مضمون و زیبا و حفظ آن: یکی از بخش هایی که مداح باید آن را به صورت ایده آل و حرفه ای به ثمر برساند انتخاب نوع اشعار به فراخور مناسب موضوع جلسه مداحی است. اشعار قوی داشتن یکی از لزومات در امر مداحی است که باعث می شود حال مجلس دگرگون شود. شعری که زیبا باشد و از محتوای بلند برخوردار باشد چه در زمینه مدح و منقبت و چه در زمینه دیگر از قبیل فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، حوادث روز و ... سبب می شود مستمع آن را دنبال کند و در پی آن عکس العمل نشان دهد. اگر مداح در انتخاب اشعار، دقت لازم را به خرج ندهد و شعرهای سبک و کم محتوا را جایگزین اشعار پر مغز و جالب توجه کند، ممکن است حلاوت و زیبایی جلسات وی از شکوفایی و طراوت به دور باشد که همین امر سبب می شود ارزش کار به حد چشم گیری کاهش یابد. بنابراین انتخاب شعر به فراخور موضوع، موضع و وضعیت، بسیار حیاتی و مهم است. حفظ شعر از ضروریات مداحی است که مداح باید به آن مسلط باشد یا حداقل نیم تسلطی بر آن داشته باشد که در زمان خواندن برای او مشکلی ایجاد نشود و بتواند با یک نگاه کوتاه به شعر کل شعر را یا بیت به بیت آن را اجرا کند.

11-6. منظم بودن در نوشتار اشعار: یکی دیگر از مراحل بخش ثانویه همین نظم در مراحل نوشتن شعر در برگه نوشتار می باشد. الف) قلم خوردگی نداشتن: امر مهمی در نظم نوشتن است که باید رعایت شود تا در حین خواندن شعر مداح با مشکل رو به رو نشود. ب)رعایت فاصله بین خطوط: حتی المقدور با فاصله مناسب نوشتن اشعار مداح را در اجرا همراهی می کند. در قسمت انتهایی برگه مداحی به عنوان مثال حداقل دو سانت از پایین، فاصله با خط آخر شعر باشد.( جای دست را در برگه مشخص کرده که دست در حین خواندن بر روی برگه شعر قرار نگیرد) ج)خوانا بودن خط: از نعمات الهی خط خوش داشتن است که باعث افزایش روزی نیز می گردد. خوش خط بودن در نوشتن اشعار بسیار قابل ملاحظه بوده و سعی بر آن امر خواندن را آسان می کند. د) امروزه با پیشرفت تکلونوژی برخی از مادحین دیگر از کاغذ جهت خواندن اشعار استفاده نمی کنند و با استفاده از تلفن همراه اندروید و یا تبلت کار را بر خود آسان می کنند. می شود اشعار را به صورت تایپ هم استفاده کرد تا مشکلات در امر خط نیز بر طرف گردد.

12-6. ترتیب در امر یادگیری: یکی از مهم ترین موضوع در عرصه ستایشگری مبحث ترتیب مداحی است. اگر این موضوع را به چهار بخش کلی از قبیل روضه، زمینه، واحد و شور تقسیم کنیم؛ باید همین ترتیب نام برده در یادگیری این مهم عملی شود. امروزه متاسفانه جوانانی که می خواهند پا به عرصه مداحی بگذارند عموما از آخر این چهار قسمت نام برده شده شروع می کنند تا به اول برسند. این در صورتی است که خیلی ها ممکن است اصلا هیچگاه به درجه اول آن نرسند. پس این یک ضعف بزرگی است که کسی به عنوان مداح شناخته شده باشد ولی نتواند روضه بخواند یا در اجرای روضه ضعیف باشد. پس ترتیب در این عرصه بسیار مهم و ارزشمند است.

13-6. تقلید بی جا: استاد داشتن شرط اول این مبحث بوده و هست. مطابق او عمل کردن نیز ممدوح بوده است. ولی اگر مداحی بخواهد تمامیت این عرصه را به صورت کورکورانه تقلید کند و فقط در پی مقلد باشد بی فایده است و راه به جایی نمی برد و در بلند مدت آسیبش فقط دامن گیر خود او می باشد. پس مداح باید با توجه به استعداد درونی خود و شکوفایی آن در راستای هدفی که معین کرده است گام بردارد. به عبارت دیگر خودی نشان دهد و جایی در این عرصه برای خود تعیین کند.

14-6. حضور به موقع: یکی دیگر از الزامات در امر ستایشگری اهل بیت علیهم السلام حضور به موقع مداح سر جلسه است. کسی که عهدی می بندد و ساعتی را تعیین می کند برای حضور یافتن ولی از آن زمان، مدت زیادی بگذرد دور از اخلاق مداحی است که مداح باید بدان توجه لازم را داشته باشد. چرا که خوش قول بودن مداح کار او را در عرصه ستایشگری ارزشمند و دارای اعتبار می کند. پس حضور به موقع یکی از شروط اولیه شروع اجرا است.

روی هم رفته عرصه ستایشگری اصولا قبل از آغاز مداحی کردن یک سری قواعد و قراردادهایی در آن وجود دارد که نوعا برخی از آنان لازم الاجرا می باشد. مداحی هم مانند دیگر امور دارای قوانینی است که اگر رعایت شود، آن استعداد خدادادی نهفته در آدمی شکوفا می شود و باعث رشد بیش از پیش و پیشرفت روز افزون مداح خواهد شد ان شاءالله. تا این قسمت مبحث که گذشت، بخش ماقبل از شروع اجرای مداحی بوده است و آنچه که در قسمت های بعد ان شاءالله می آید حین مداحی و بعد از مداحی است.

7. بخش ثالثیه

بخش ثالثیه یکی دیگر از قسمت های مهم مراحل چهارگانه در این امور است که باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد چرا که قسمت عمده و اصلی مبحث مداحی همین قسمت است.

1-7. زمان شروع و پایان: قبل از هرچیزی باید گفت بعد از حضور به موقع در مراسم؛ زمانی که مداح محترم شروع به خواندن مداحی می کند نیز مهم می باشد. مداح باید وقت شناس باشد و زمانی که به او محول شده است را باید به خوبی رعایت کند تا دچار مشکل نشود. یکی از الزامات بسیار مهم در مسئله زمانبندی مداحی زمان پایان مداحی کردن است. یک مداح موفق هیچگاه به زمانی که در اختیار او گذارده نشده است تعدی نمی کند. بنابراین انتهای مجلس از اهمیت بسزایی برخوردار است که مداح با رعایت آن به کار خویش وزن و اعتبار می دهد.

2-7. ادب در آغاز و انتهای مداحی: احترام گذاشتن به مادحین دیگر در جلسه و همچنین سخنرانان، قبل و بعد از روضه خوانی یک اصل است که باید مداح محترم آن را رعایت کند. گاهی قبل و بعد از روضه خوانی، رفتن به سوی مداح بزرگتر یا پیرغلام در دستگاه سید الشهدا علیه السلام و تعارف زدن و اظهار توجه به وی از اخلاقیات و ادب مداحی است که رخ می دهد.

3-7. روانشناسی و شناسایی جلسه: یک مداح ماهر قبل از هرچیزی وضعیت مجلس خود را می سنجد که به چه نحوی است. به نوعی باید دید کشش جلسه چگونه است؛ آیا روضه ای که قرار است تحویل دهد مناسب ظرفیت مجلس است یا خیر؟ ادامه دار بودن مجلس باعث می شود مستمع خسته باشد و شاید حتی تحمل بیست دقیقه روضه را نداشته باشد این مداح است که باید به فراخور مجلس روضه خود را ادا کند. اگر در مجلسی فقط جوانان حضور دارد نحوه خواندن هم به طبع فرق دارد؛ اگر پیر باشد نیز به همین نحو. گاهی جشن است، گاهی مراسم ساده ای در پیش است یا گاهی مراسم یادبودی یا گاهی مراسم هیئت است، این مداح است که باید تشخیص دهد و با توجه به ظرفیت و کشش جلسه روضه را تحویل دهد.

4-7. چرخاندن مجلس از حفظ: از تخصصات یک مداح است که بتواند یک مجلس را از حفظ بخواند. گاهی اوقات پیش می آید در یک جلسه ای میکروفن در اختیار او قرار می گیرد و از او تقاضا می شود که بخواند. پس مداح باید در هر شرایط آماده باشد و به اصطلاح سلاحش پر باشد تا بتواند از این شرایط به نحو مطلوب استفاده کند.

5-7. مقدمه خوانی: به ندرت پیش می آید که مداح بدون هیچ معطلی وارد روضه اصلی شود. بله گاهی مجالس که اغلب جلسات هیئت است بعد از روضه خوانی و گریز سخنران میکروفن به مداح داده می شود و مجلس از این پس در اختیار مداح است؛ اینجاست که باید در اوج روضه سخنران مداح وارد روضه اصلی خویش شود و آن را به انتها برساند. اما نوعا وقتی مداحی روضه را شروع می کند قبل از وارد شدن به روضه با مقدمه ای جلسه را حاضر می کند تا مستمع را به دنبال خود بکشاند و بعد از آن وارد روضه اصلی شود. مقدمه خوانی می شود با یک شعر کوتاه در رسای اهل بیت علیهم السلام باشد یا پندیات کوتاه و یا روایات ائمه معصومین صلوات الله علیهم اجمعین باشد. شناساندن معصومین علیهم السلام به مردم در لحظاتی هرچند اندک ماقبل روضه اصلی می تواند مداح را در ادامه کمک کند. در انتها باید گفت که مداح باید مراقب ورود و خروج خود در روضه و از روضه باشد چراکه زیبایی روضه بسته به آن است.

6-7. گفتن نکات و تذکرات و شناساندن اهل بیت علیهم السلام: رسالت مداحی به این است که وظیفه ای که به دوش یک مداح است آن را به بهترین نحو ایفا کند. همیشه منبر و تریبون منبع پندیات بوده و همیشه هم ماندگار خواهد بود. گفتن احادیث، پندیات، حکمت ها و ... از وظایف مداح است که باید به مستمعین برساند. می تواند در غالب اشعاری زیبا پند خود را در حین مداحی به مستمع گوشزد کند. و همینگونه است که در کنار مدح اهل بیت علیهم السلام به چگونگی رفتار و کردار آنان بپردازد و برای مردم در غالب مدح و شعر بازگو کند. این رسالت مداح است که در کنار مصیبت خوانی خاندان عصمت و طهارت علیهم السلام به چگونگی زندگی آنان و ترویج سیره آنان بپردازد.

7-7. تحریر و کشش صدای بلند: در درجه اول برای این قسمت از مرحله مداحی تمرین و تکرار و پشت کار لازم است. یکی از بارزترین ویژگی های مداح همین تحریر زیبای اوست. تحریر خوش می تواند روح جلسه را زنده نگه دارد و مجلس را متحول و مستمع را دگرگون کند و به دنبال خود بکشاند. آرام خواندن ابتدای جلسه بهترین زمان برای نشان دادن تحریر و اجرای آن است. در واقع اگر تحریر نباشد مجلس خشک و سرد خواهد بود و این مداح است که با تحریر صحیح و به جا جو حاکم در مجلس را عوض می کند. به عنوان مثال کلمه حسین اگر به صورت ساده کشیده شود زیباتر می شود یا وقتی همین کلمه را به صورت تحریر زیبا و به قول معروف بالا و پایین کشیده شود؟؟ مسلما تحریر یک نوع سبک مداحی است که مادحین هر کدام به شیوه خاصی و به صورت مستقل آن را ادا می کنند. در کشیدن حروف، مداح باید دقت کند که صدای بلند یعنی آوای بلند را بکشد یا تحریر بزند. به عنوان نمونه کلمه رضا را اگر تقطیع کنیم می شود «رِ+ضا» ؛ نباید حرف اول که «رِ» می شود را تحریر زد چون آوای کوتاه است، ولی واژه «ضا» را می شود چون آوای بلند است.

8-7. ورود و خروج: یکی دیگر از تخصصات در عرصه مداحی مسئله ورود و خروج روضه است. مداح باید به صورت زیبایی از مقدمه وارد روضه اصلی شود که اختلالی در این امر ایجاد نشود. به نوعی مستمع را دچار شوک روضه نکند. آرام آرام وارد قسمت ابتدایی روضه اصلی شود و بعد از آن به مرحله میانی و بعد از آن مطابق حال و تحول جلسه، گریز و در انتها به خروج از روضه ختم شود. در انتها می شود با یک دو بیتی و یا یک رباعی قسمت خروج از مداحی را اجرا کرد.

9-7. بالا و پایین: یکی دیگر از مسائل مهم مداحی نحوه اجرا در تن بالای صدا و پایین و آرام آن است. در گذشته به این شکل خوانده می شد که مداح به صورت سیر صعودی حرکت می کرد تا به آخرین حد خود یعنی منطقه آخر صعود صدا، یعنی اوج صدا با سوز و بعد از آن به یکباره به پایین می رسید و همینطور روضه نیز به انتها می رسید. اما امروزه به صورت شیک و کلاسیک در حین مداحی مداح می تواند در بین روضه بارها در صدا بالا و پایین داشته باشد... اوج داشته باشد فرود داشته باشد مانعی نیست ولی باید دقت لازم را داشت که اگر به صورت حرفه ای این حرکت انجام داده نشود ممکن است روح جلسه از بین برود و مراسم طراوت خود را از دست بدهد. نوعا در مجالسی که هیاتی است این شیوه بیشتر رواج دارد. البته باید دقت داشت که مداح محترم باید ببیند در چه مجلسی می خواند اگر مجلسی باشد که جوانان حضور دارند و یا معنویات و فضای معنوی بیشتری در آن است و یا اکثرا سطوح سواد مستمع بالااست اجرای این نوع شیوه و سبک مدرن قابل اجرا است. ناگفته نماند این به این معنا نیست که آن سبک گذشته نسخ شده بلکه هنوز پا برجا است و طرفداران زیادی دارد.

10-7. کامل ادا کردن کلمات: مداح باید دقت کند و گفتار و زبان و قول خود را تقویت کند تا در عرصه ستایشگری کمک او باشد. جملات به قدری حائز اهمیت هستند که اگر هر کدام به جای خود ننشیند می تواند مفهوم و معنی مطلب روضه را عوض کند. به عنوان نمونه کلمه (از) می تواند به کلی منظور مداح از یک جمله را تغییر دهد؛ به این نحو( من امشب خیلی دلم هوای حرم آقارو کرده... با پای دل میرم کربلا... من نمیخوام «از» کربلا برگردم... دلم نمیاد آقا). در نظر بگیرید کلمه «از» حذف شود ؛ می شود: من نمیخوام کربلا برگردم. پس کامل ادا کردن جملات و کلمات در مداحی مهم است.

11-7. لفظ عربی مقتل یا حدیث: یکی دیگر از چیزهایی که مداح به آن نیاز دارد، آوردن مطالب عربی در گفتار خویش است. متن عربی مقتل و احادیث نشان دهنده سواد بالای مداح است که باز ریشه در مطالعه وی دارد. بنابراین عین لفظ مقتل به زبان عربی در خلال روضه یا ابتدای روضه و یا عین لفظ حدیث یا احادیث می تواند مداح را در روضه خواندن همراهی کند و روضه اش را قیمتی و ناب کند.

12-7. دقت در خواندن زبان حال: زبان حال از ویژگی های مداحی به روز و نوین است. باید دقت لازم را داشت که زبان حال باید به گونه ای باشد که مطابق با واقع و حقیقت باشد و عقل روز آن را بپذیرد نه هر حرفی که به جایی وصل نیست. زبان حال همیشه از مدرن ترین بخش روضه اصلی بوده است. البته باید در نظر داشت که زبان حال چیزی است جدای روضه کذب و با آن تفاوت دارد. مداح باید در لحظه خواندن زبان حال بگوید که دارد زبان حال تقدیم می کند تا مستمعین مختلف بدانند که این زبان حال است یا زبان قال.

13-7. روضه کذب: از اهمیت این عنوان باید گفت که اگر همه این مطالب یک طرف باشد و این قسمت از این مرحله به تنهایی در یک طرف دیگر قرار داشته باشد، باز این مطلب سنگینی می کند. روضه به دروغ خواندن از خطرناک ترین موضوعات در امر مداحی است که با نفرین و لعن ائمه علیهم السلام همراه است. اجتناب از روضه کذب امری حیاتی برای مداح است که پرهیز نکردن آن انسان را به هلاکت معنوی می رساند. نباید به هر دلیلی و هرطور که دل یک مداح می خواهد هر روضه ای خوانده شود چرا که ممکن است روضه کذب باشد و این موضوع هم بستگی به مطالعه مداح دارد اگر مداحی مطالعه داشته باشد هیچگاه چنین امر زشتی را انجام نمی دهد و اگر کسی چنین کند مشخص می شود نه تنها کسی است که مطالعه ندارد بلکه بی تجربه و بی سواد نیز هست. مداحان متحرم به خصوص مداحان جوان باید به این موضوع دقت لازم را داشته باشند تا مبادا به آن دامن بزنند.

14-7. تحویل روضه به روز و گریز ناب: متن و بطن اصلی روضه از مهمترین ارکان روضه است که مداح باید آن را به صورت حرفه ای عملی کند. خواندن یک روضه جذاب همیشه طرفدار دارد و خواهد داشت. یکی دیگر از تخصصات در امر مداحی همین به روز خواندن مطالب مداحی و جدید بودن آن نه به عنوان مقتلی جدید بلکه به گونه مطالب ناگفته به همراه در نظر گرفتن شرایط روز حاکم. همین طور انتخاب گریز مناسب با توجه به اشعاری که انتخاب شده و مرتبط با آن در مناسبت های مختلف از تبحرات مداح است. البته باید یادآور شد که گریز زیبا و جدید بستگی به نوع مطالعه و استعداد و زیرکی مداح دارد که می شود آن را پروراند.

15-7. تشنه نگه داشتن مستمع: کم خوانی از ویژگی های منحصربه فرد یک مداح است که باید آن را تحسین کرد. مداحی موفق است که همیشه مستمعین خود را تشنه نگه دارد و آنان را به دنبال خود بکشاند. نباید مستمع از اسم او خسته شود بلکه باید همواره در پی او باشد. به عنوان مثال اگر مداحی در امر مداحی زیاد وارد نباشد و روضه کم بخواند مستمعین می گویند الحمدلله کم خواند و از خستگی به دور می مانند و اگر مداحی قدر باشد و کم بخواند می گویند چرا کم خواند ای کاش بیشتر می خواند. پس در هر صورت کم خواندن ویژگی مثبتی برای مداح تلقی می شود که باید آن را به کار بست.

با این توضیحات در بخش سوم، در می یابیم که مداح به چه نکاتی در حین انجام مداحی نیاز دارد و چه چیزهایی را باید رعایت کند تا مجلسش طراوت داشته باشد. هر چند نکاتی که تذکر داده شد همه فنون در مداحی نیست اما رعایت این نکات تا حدود زیادی می تواند کمک حال مداح باشد. در واقع با رعایت اصول نام برده شده فوق، یک مداح اطمینان خاطر حاصل می کند که می تواند دیگر به عنوان گرداننده مجلس شناخته شده باشد. البته ناگفته نماند که با این تفاصیل پس از پشت سر گذاشتن این قسمت؛ این امر نشان دهنده آخر کار عرصه گسترده ستایشگری نیست، بلکه مسیر دیگری هم در راه است که در بخش رابعیه بیان می شود.

8.بخش رابعیه

بعد از تکمیل مراحل قبل در قسمت های مختلف این بخش نیز مانند دیگر مراحل فوق از اهمیت بسزایی برخوردار است. کسی که به عنوان مداح در یک قشر یا جامعه ای مطرح شده است و او را به این عنوان می شناسند باید مراقبت کند که عنوان خود را از دست ندهد. در واقع این بخش آخر نوعی تهدیدات و در نهایت آسیب هایی است که دامن گیر مداح می شود، خواه به طور خواسته و خواه به طور ناخواسته که در هر صورت باید مراقبت حاصل شود و عذری برای آن نیست.

1-8. فخر نفروختن: خود برتر بینی یکی از معضلاتی است که انسان ضعیف النفس را شامل می شود. اگر مداحی به این درجه از آسیب برسد در واقع خود را به مرز آوارگی معنوی رسانده و کسی جز خودش نمی تواند به او کمک کند. اگر کسی به عنوان مداح مطرح شد نباید هیچگاه خود را بزرگتر و بهتر از همگان بداند چرا که سیره معصومین علیهم السلام این نبوده است. آنقدر باید فروتن باشد که اگر کسی اسمش را شنید قبل از اینکه مداحی او را تمجید کند شخصیتش را تحسین کند. البته مداح نباید به دنبال تحسین مردم باشد. در روایت آمده است که؛؛ بايد بدانی كه در پی محبّت قلبی مردم بودن و خوشنودی بدان، باعث تنزّل مقام تو در نزد خداست. پس چگونه خوشنود می شوی، بلكه ستايش ستايشگر بايد تو را غمگين ساخته و ناراحت و خشمگين كند، زيرا گفته اند: هر كس به ستايش ستايشگری دلخوش شود، شيطان توانسته وارد درون او شود.( مجموعه ورام، آداب و اخلاق در اسلام / ترجمه تنبيه الخواطر، ص: 344)

2-8. استفاده نکردن از شهرت: از قدیم الایام همیشه انسان به دنبال شهرت بوده و هست. شهرت به تنهایی چیز بدی تلقی نمی شود اما اگر کسی بخواهد از آن استفاده سو داشته باشد یقینا ناپسند و غیر اخلاقی است. مداحی مشهور شد باید از شهرتش در جهت و مسیر الی الله استفاده کند و این امتیازی است که خداوند متعال به مداح مشهور داده است که نعمتی بزرگ برای اوست. از آنجا که مداح معروف و مشهور در چشم دیگران بیشتر نمایان می شود و به قول معروف زیر ذره بین عامه است و به نوعی الگو است باید مراعات شهرت خود را کند و از این فرصت برای جذب جوانان در مسیر اهل بیت صلوات الله علیهم اجمعین بکوشد.

3-8. احترام بیش از پیش: رعایت اخلاق در زمینه مداحی بسیار مهم و ضروری و امر حیاتی است. مداحی که اخلاق نامطلوب دارد هیچگاه از طرف دیگران مورد احترام نیست. مداحی که به درجه شهرت رسیده است باید مطابق گذشته و حتی بیشتر از گذشته به دیگران احترام بگذارد. چرا که یکی از شروط اولیه عرصه ستایشگری رعایت ادب

و اخلاق مداحی است.

4-8. تعیین صله: از آسیب هایی که امروزه جامعه مادحین را تهدید می کند و به عنوان آسیب شناخته می شود، پیشنهاد مبلغ دریافتی و تعیین آن می باشد که کاری بسیار ناپسند و مردود است. این کار باعث جدایی مردم از مداحی می شوند و موجب می شود مردم دیگر با چشم روحانی و معنوی به این امر نگاه نکنند. البته حق با مردم است چرا که این امر سبب می شود فضای حاکم در مجلس جای خود را به شروط مادی و فضای مادی آن بدهد. فلذا تعیین صله در امر مداحی کاری غیر احسن و غیر اخلاقی است.

5-8. زندگی مطابق طبقه متوسط: هیچ ایرادی نیست که مداح ثروت عظیمی داشته باشد بلکه بسیار مطلوب هم هست. اما شرایط حاکم به گونه ای است که مردم دوست دارند از کسی که برایشان مدح اهل بیت علیهم السل مقاله آموزش مداحی...